ગુજરાત તેમજ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ દમણ અને દાદરા નાગર હવેલી સહિત દેશના વિવિધ વિસ્તારોમાં જમીન માપણીના એકમો, ૧૬ અને ૨૪ ગુંઠાના વીઘા વચ્ચેનો તફાવત, તેમજ ચોરસ વાર, ચોરસ મીટર અને હેક્ટરનું વિગતે વિવરણ નીચે મુજબ છે:

જમીનના વિવિધ માપ અને મહેસૂલી ગણતરીઓ – સંપૂર્ણ માર્ગદર્શિકા 

૧. 🌾 વીઘાના પ્રકારો (૧૬ ગુંઠા vs ૨૪ ગુંઠાનું વિવરણ)

ભારતમાં વીઘાનું માપ રાજ્ય અને સ્થાનિક મહેસૂલી પરંપરા મુજબ બદલાય છે. મુખ્યત્વે બે પ્રકારના વીઘા ગણતરીમાં લેવાય છે:

A. નાનો વીઘો (૧૬ ગુંઠા):
  • ઉપયોગ: ઉત્તર ગુજરાત, મધ્ય ગુજરાત, દક્ષિણ ગુજરાત તથા મહેસૂલ વિભાગના સામાન્ય રેકોર્ડમાં.
  • 📌 ૧ વીઘા = ૧૬ ગુંઠા
  • 📌 ૧ વીઘા = ૧,૯૩૬ ચોરસ વાર
  • 📌 ૧ વીઘા = ૧૭,૪૨૪ ચોરસ ફૂટ
  • 📌 ૧ વીઘા ≈ ૧,૬૧૮.૭૪ ચોરસ મીટર
B. મોટો વીઘો (૨૪ ગુંઠા):
  • ઉપયોગ: સૌરાષ્ટ્ર, કચ્છ અને ઉત્તર ગુજરાતના અમુક ચોક્કસ ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં પરંપરાગત રીતે.
  • 📌 ૧ મોટો વીઘો = ૨૪ ગુંઠા (નાના વીઘા કરતા ૧.૫ ગણો)
  • 📌 ૧ મોટો વીઘો = ૨,૯૦૪ ચોરસ વાર
  • 📌 ૧ મોટો વીઘો = ૨૬,૧૩૬ ચોરસ ફૂટ
  • 📌 ૧ મોટો વીઘો ≈ ૨,૪૨૮.૧૧ ચોરસ મીટર

૨. 🏛️ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ (દમણ, દાદરા અને નાગર હવેલી) માં જમીનના માપ

દમણ, દાદરા અને નાગર હવેલી જેવા કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં સરકારી દસ્તાવેજ (DILR / Land Records) માં મીટ્રિક પદ્ધતિ (ચોરસ મીટર અને હેક્ટર) નો સત્તાવાર ઉપયોગ થાય છે:

  • 📌 સરકારી રેકોર્ડ (૭/૧૨): દમણમાં જમીનની માપણી હંમેશા ચોરસ મીટર (Sq. Meter) અથવા હેક્ટર-આરે-ચોરસ મીટરમાં જ નોંધાય છે.
  • 📌 દમણમાં ૧ ગુંઠો: ૧૦૧.૧૭ ચોરસ મીટર (અથવા ૧૨૧ ચોરસ વાર / ૧,૦૮૯ ચોરસ ફૂટ) થાય છે.
  • 📌 દમણમાં ૧ વીઘો (૧૬ ગુંઠા): ૧,૬૧૮.૭૪ ચોરસ મીટર (૧,૯૩૬ ચોરસ વાર) ગણવામાં આવે છે.
  • 📌 દમણમાં ૧ એકર: ૪,૦૪૬.૮૬ ચોરસ મીટર (૪૦ ગુંઠા) થાય છે.

૩. 🚜 એકર (Acre) અને ગુંઠો (Guntha)

A. એકર (Acre):
  • 📌 ૧ એકર = ૪૦ ગુંઠા
  • 📌 ૧ એકર = ૪,૮૪૦ ચોરસ વાર
  • 📌 ૧ એકર = ૪૩,૫૬૦ ચોરસ ફૂટ
  • 📌 ૧ એકર = ૪,૦૪૬.૮૬ ચોરસ મીટર
  • 📌 ૧ એકર ≈ ૦.૪૦૪૭ હેક્ટર
  • 📌 ૧ એકર ≈ ૨.૫ વીઘા (૧૬ ગુંઠાના નાના વીઘા મુજબ)
  • 📌 ૧ એકર ≈ ૧.૬૭ વીઘા (૨૪ ગુંઠાના મોટા વીઘા મુજબ)
  • 📏 ચોરસ માપ: ૨૦૮.૭૧ ફૂટ × ૨૦૮.૭૧ ફૂટ
B. ગુંઠો (Guntha):
  • 📌 ૧ ગુંઠો = ૧,૦૮૯ ચોરસ ફૂટ
  • 📌 ૧ ગુંઠો = ૧૨૧ ચોરસ વાર
  • 📌 ૧ ગુંઠો = ૧૦૧.૧૭ ચોરસ મીટર
  • 📌 ૪૦ ગુંઠા = ૧ એકર
  • 📏 ચોરસ માપ: ૧૧ વાર × ૧૧ વાર (૩૩ ફૂટ × ૩૩ ફૂટ)

૪. 🌐 હેક્ટર (Hectare)

હેક્ટર એ આંતરરાષ્ટ્રીય અને તમામ સરકારી જમીન દફતરે વપરાતું પ્રમાણભૂત માપ છે:

  • 📌 ૧ હેક્ટર = ૧૦,૦૦૦ ચોરસ મીટર
  • 📌 ૧ હેક્ટર = ૧૦૦ આરે (ગુંઠા)
  • 📌 ૧ હેક્ટર = ૧૧,૯૬૦ ચોરસ વાર
  • 📌 ૧ હેક્ટર = ૧,૦૭,૬૩૯ ચોરસ ફૂટ
  • 📌 ૧ હેક્ટર ≈ ૨.૪૭૧ એકર
  • 📌 ૧ હેક્ટર ≈ ૬.૨૫ વીઘા (૧૬ ગુંઠાના નાના વીઘા મુજબ)
  • 📌 ૧ હેક્ટર ≈ ૪.૧૬ વીઘા (૨૪ ગુંઠાના મોટા વીઘા મુજબ)

૫. 📏 મૂળભૂત લંબાઈ અને ક્ષેત્રફળના એકમો (Standard Basic Units)

  • 📌 ૧ ચોરસ વાર = ૯ ચોરસ ફૂટ (૩ ફૂટ × ૩ ફૂટ)
  • 📌 ૧ ચોરસ મીટર = ૧૦.૭૬૪ ચોરસ ફૂટ
  • 📌 ૧ ચોરસ મીટર = ૧.૧૯૬ ચોરસ વાર
  • 📌 ૧ મીટર = ૩.૨૮ ફૂટ = ૧૦૦ સેન્ટીમીટર
  • 📌 ૧ વાર = ૩ ફૂટ = ૦.૯૧૪૪ મીટર

📊 જમીન સરખામણી કોષ્ટક (Master Conversion Table)

📐 માપ (Unit)🟢 ગુંઠા (Guntha)🟧 ચોરસ વાર (Sq. Yard)🟦 ચોરસ ફૂટ (Sq. Feet)🟨 ચોરસ મીટર (Sq. Meter)
૧ ગુંઠો૧૧૨૧૧,૦૮૯૧૦૧.૧૭
૧ નાનો વીઘો (૧૬ ગુંઠા)૧૬૧,૯૩૬૧૭,૪૨૪૧,૬૧૮.૭૪
૧ મોટો વીઘો (૨૪ ગુંઠા)૨૪૨,૯૦૪૨૬,૧૩૬૨,૪૨૮.૧૧
૧ એકર૪૦૪,૮૪૦૪૩,૫૬૦૪,૦૪૬.૮૬
૧ હેક્ટર૧૦૦૧૧,૯૬૦૧,૦૭,૬૩૯૧૦,૦૦૦

💡 ૭/૧૨ નો ઉતારો વાંચવાની રીત અને દસ્તાવેજ વખતે અગત્યની સલાહ

  • 📄 હેક્ટર-આરે-ચોરસ મીટર સમજો: સરકારી ૭/૧૨ માં જો ક્ષેત્રફળ ૧-૨૦-૫૦ લખેલું હોય, તો તેનો અર્થ ૧ હેક્ટર, ૨૦ આરે (ગુંઠા), અને ૫૦ ચોરસ મીટર થાય.
  • ⚠️ દમણ અને ગુજરાત વચ્ચે દસ્તાવેજ તફાવત: દમણ અને સેલવાસ જેવા વિસ્તારોમાં દસ્તાવેજમાં પ્લોટ કે જમીનનું માપ ચોરસ મીટરમાં લખવું ફરજિયાત હોય છે, જ્યારે ગુજરાતના ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં વીઘા, વાર કે ફૂટનો વ્યવહારુ ઉપયોગ વધુ થાય છે.
  • 🏛️ કાયદાકીય માન્યતા: ખરીદ-વેચાણ કરતી વખતે હંમેશા ચોરસ મીટર કે ચોરસ વારનું માપ નક્કી કરીને જ સોદો કરવો, જેથી ૧૬ કે ૨૪ ગુંઠાના વીઘાના કારણે કોઈ ક્ષેત્રફળ વિવાદ ન થાય.     
  • આ માપમાં કોઈ ભૂલ ચૂક હોય તો કેલ્ક્યુલેશન આધારે માનવ મગજને હિસાબથી સ્વભાવિક છે
  • રેવન્યુ બાબતે વિશેષ જાણકારો આપના યોગ્ય સુચનો આપશો
          આભાર 
                                         - પ્રકાશકુમાર બી વેકરીયા 

🙏 Thank You

Thank you for contacting PRAKASHKUMAR VEKARIYA (SOCIAL SOLDIER) IND.

🇮🇳 Follow & Join Me as a “SOCIAL SOLDIER”

आप भी सामाजिक सेवा, मानवता और राष्ट्रहित के कार्यों से जुड़कर “SOCIAL SOLDIER” के रूप में हमारे साथ जुड़ सकते हैं।

▶️ Subscribe My YouTube Channel

👉 https://www.youtube.com/channel/UCCp70Zwvwdf-e-hDdQO9XxA

📘 Follow Me on Facebook

👉 https://www.facebook.com/vekariya.prakash.007

📸 Follow Me on Instagram

👉 https://instagram.com/pvekariya007social.soldier.ind?utm_medium=copy_link

🔎 Search on Google

Prakashkumar Vekariya (SOCIAL SOLDIER) IND.

🐦 Follow Me on Twitter / X

P Vekariya007 (@pvekariya54)

👉 https://twitter.com/pvekariya54?s=08

🌐 UNIVERSAL FOUNDATION – FACEBOOK

👉 https://www.facebook.com/hellouniversalfoundation/

❤️ LIFE – SOCIAL SOLDIER

मेरे जीवन, सामाजिक कार्यों और सेवा गतिविधियों से जुड़ी जानकारी पढ़ने के लिए:

👉 https://prakashkumarsocialsoldierin.blogspot.com/2019/10/blog-post_15.html

🇮🇳 जुड़े रहें • साझा करें • सहयोग करें

🎉 अंत में, ऊपर दिए गए लिंक पर क्लिक करके आप हमारे साथ जुड़ सकते हैं, हमें Follow कर सकते हैं, YouTube Channel को Subscribe कर सकते हैं और इस जानकारी को अधिक से अधिक लोगों तक Share कर सकते हैं।

सेवा • समर्पण • मानवता • राष्ट्रहित

PRAKASHKUMAR VEKARIYA
SOCIAL SOLDIER – IND.